GLP-1 reseptör agonistleri olarak bilinen ilaçlar, başlangıçta tip 2 diyabet tedavisi için geliştirilmiş; son yıllarda obezite tedavisi ve kalp-damar riskinin azaltılması alanında da önemli hale gelmiştir. Bu ilaçlar kan şekerini düzenlemeye, iştahı azaltmaya, kilo kaybına yardımcı olmaya ve bazı hastalarda kalp-damar olaylarını azaltmaya katkı sağlayabilir. Özellikle fazla kilolu/obez ve bilinen kalp-damar hastalığı olan kişilerde semaglutid ile yapılan SELECT çalışmasında, kalp krizi, inme veya kardiyovasküler ölümden oluşan ana sonlanım noktasında yaklaşık %20 azalma bildirilmiştir.
Bu ilaçlar “zayıflama iğnesi” olarak görülmemelidir. Doğru hastada, doğru dozda ve hekim takibiyle kullanıldığında metabolik ve kardiyovasküler açıdan önemli faydalar sağlayabilir; ancak her hasta için uygun değildir. Bulantı, kusma, ishal/kabızlık gibi mide-bağırsak yan etkileri sık görülebilir; nadiren pankreatit, safra kesesi sorunları, sıvı kaybına bağlı böbrek fonksiyon bozulması ve nabız artışı gibi durumlar izlenebilir. Ayrıca medüller tiroid kanseri veya MEN2 öyküsü olanlarda semaglutid içeren ilaçlar kullanılmamalıdır.
GLP-1 ilaçları kalbe iyi gelir mi?
Uygun hasta grubunda evet, kalp-damar riskini azaltabilir. Özellikle tip 2 diyabeti olan ve kalp-damar hastalığı riski yüksek hastalarda GLP-1 ilaçlarının kalp-damar olaylarını azaltabildiği gösterilmiştir. Daha yeni olarak SELECT çalışması, diyabeti olmayan ama fazla kilolu/obez ve bilinen kalp-damar hastalığı olan kişilerde semaglutidin major kardiyovasküler olayları azalttığını göstermiştir.
Kalp yetersizliğinde faydası var mı?
Özellikle obezite ile ilişkili korunmuş ejeksiyon fraksiyonlu kalp yetersizliği olan hastalarda semaglutid, kilo kaybı yanında semptomlarda ve fiziksel kapasitede iyileşme sağlayabilir. STEP-HFpEF çalışmasında semaglutid kullanan hastalarda plaseboya göre kalp yetersizliği semptomları ve yaşam kalitesi skorlarında daha belirgin düzelme bildirilmiştir.
Bu ilaçlar güvenli mi?
Genel olarak uygun hastada ve hekim kontrolünde kullanıldığında güvenli kabul edilir. Ancak yan etkisiz değildir. En sık bulantı, kusma, iştah azalması, kabızlık veya ishal görülebilir. Pankreatit, safra kesesi hastalıkları, ciddi mide-bağırsak yakınmaları, sıvı kaybına bağlı böbrek fonksiyon bozulması ve nabız artışı açısından dikkatli olunmalıdır.
Herkes GLP-1 ilacı kullanabilir mi?
Hayır. Bu ilaçlar kozmetik zayıflama amacıyla rastgele kullanılmamalıdır. Diyabet, obezite, kalp-damar hastalığı, böbrek fonksiyonu, kullanılan diğer ilaçlar, mide-bağırsak hastalıkları, safra kesesi ve pankreas öyküsü birlikte değerlendirilmelidir. Medüller tiroid kanseri veya MEN2 öyküsü olanlarda kullanılmamalıdır.
İlacı bırakınca kilo geri gelir mi?
Birçok hastada ilaç bırakıldıktan sonra iştah artışı ve kilo geri alımı görülebilir. Bu nedenle tedavi, yalnızca ilaçtan ibaret düşünülmemeli; beslenme, egzersiz, uyku, metabolik takip ve kalp-damar risk yönetimiyle birlikte planlanmalıdır.
Kalp hastası olan biri bu ilacı kullanmadan önce ne yapmalı?
Mutlaka hekim değerlendirmesi gerekir. Özellikle koroner arter hastalığı, kalp yetersizliği, ritim bozukluğu, böbrek hastalığı veya çoklu ilaç kullanımı varsa; tedavi kararı kardiyoloji, endokrinoloji veya ilgili hekimlerin ortak değerlendirmesiyle verilmelidir.
GLP-1 ilaçları yalnızca kilo tedavisi değil; doğru hastada metabolik ve kardiyovasküler risk yönetiminin bir parçası olabilir.
Kaynaklar:
Lincoff AM, Brown-Frandsen K, Colhoun HM, et al. Semaglutide and Cardiovascular Outcomes in Obesity without Diabetes. New England Journal of Medicine. 2023;389:2221-2232. doi:10.1056/NEJMoa2307563.
Kosiborod MN, Abildstrøm SZ, Borlaug BA, et al. Semaglutide in Patients with Heart Failure with Preserved Ejection Fraction and Obesity. New England Journal of Medicine. 2023;389:1069-1084. doi:10.1056/NEJMoa2306963.
